Abstracte schilderijen spreken mensen aan op een manier die moeilijk te omschrijven is. Je ziet geen herkenbare figuren of landschappen, maar toch roept het werk een gevoel op. Kleuren, vormen en lijnen vertellen een verhaal zonder woorden. Dat is precies wat deze kunstvorm zo bijzonder maakt. Miljoenen mensen wereldwijd hangen zo’n werk aan de muur, niet alleen om het mooi te vinden, maar ook omdat het ze iets zegt.
Het ontstaan van abstracte kunst in de twintigste eeuw
Het begin van de abstracte kunst ligt rond 1910. Kunstenaars als Wassily Kandinsky, Piet Mondriaan en Kazimir Malevich waren de eersten die bewust afstapten van het schilderen van de werkelijkheid. Kandinsky wordt door veel kunsthistorici gezien als de grondlegger van de abstracte stroming. Hij geloofde dat kunst directe emoties kon overbrengen, net zoals muziek dat doet. Mondriaan ging verder met zijn bekende strakke lijnen en primaire kleuren, terwijl Malevich koos voor geometrische vlakken in zijn stijl die hij suprematisme noemde. Na de Tweede Wereldoorlog bloeide de stroming verder op in de Verenigde Staten, met namen als Jackson Pollock en Mark Rothko. Pollock goot en druppelde verf op het doek, terwijl Rothko grote kleurvlakken gebruikte die een meditatief gevoel opriepen. Deze kunstenaars veranderden voor altijd hoe de wereld naar schilderkunst keek.
De verschillende stijlen binnen abstracte kunst
Niet alle abstracte werken zien er hetzelfde uit. Er zijn veel verschillende richtingen binnen deze kunstvorm. Geometrische abstractie werkt met strakke vormen zoals cirkels, driehoeken en rechthoeken. De kleuren zijn vaak helder en duidelijk afgebakend. Abstract expressionisme daarentegen is veel losser en spontaner. De kunstenaar laat gevoel en beweging zien door de manier waarop de verf is aangebracht. Soms zijn er dikke lagen verf, een techniek die impasto wordt genoemd, waardoor het werk ook een fysieke textuur krijgt. Minimalisme kiest juist voor zo min mogelijk: weinig kleuren, weinig vormen, veel rust. En dan is er nog de lyrische abstractie, waarbij zachte vloeiende vormen centraal staan. Al deze stijlen hebben één ding gemeen: de kunstenaar vertaalt een innerlijke beleving naar een visueel werk, zonder iets concreets af te beelden.
Wat abstracte kunst met de kijker doet
Onderzoek laat zien dat mensen die naar abstracte kunst kijken, soms dezelfde hersengebieden activeren als bij het luisteren naar muziek. Dat komt doordat het werk geen vaste betekenis heeft. De kijker vult zelf in wat hij of zij ziet of voelt. Dat maakt de ervaring persoonlijk. Twee mensen kunnen voor hetzelfde schilderij staan en er een heel ander gevoel bij hebben. De een ziet rust in een blauw vlak, de ander spanning. Dat open karakter is voor veel mensen juist aantrekkelijk. Kleuren spelen daarin een grote rol. Warme tinten zoals rood, oranje en geel worden vaak als energiek of intens ervaren. Koele kleuren zoals blauw en groen geven juist een gevoel van rust of afstand. Kunstenaars weten dit en maken bewuste keuzes in hun kleurgebruik om een bepaalde sfeer te creëren.
Een abstract werk kiezen voor aan de muur
Veel mensen kiezen tegenwoordig bewust voor een abstract werk voor in huis. Het past goed in moderne interieurs, maar ook in rustige of landelijke woonstijlen. Bij het kiezen van zo’n werk is het slim om te letten op het kleurenpalet. Een werk dat de kleuren in een ruimte aanvult of juist een interessant contrast biedt, trekt de aandacht op een prettige manier. Daarnaast speelt het formaat een rol. Een groot doek boven een bank of dressoir heeft een heel andere uitwerking dan een klein werk in een smalle gang. Olieverf geeft vaak een rijkere uitstraling door de diepte in de kleur en de textuur van het oppervlak. Acrylverf droogt sneller en geeft doorgaans een helderdere kleur. Beide materialen hebben hun eigen karakter. Het gaat er uiteindelijk om dat het werk iets bij je doet. Dat is bij abstracte kunst misschien nog meer dan bij andere genres een persoonlijke keuze.
Veelgestelde vragen
Hoe weet je of een abstract schilderij echt handgemaakt is?
Een handgemaakt abstract schilderij heeft bijna altijd zichtbare verflagen, onregelmatigheden en soms een lichte reliëf op het doek. Je kunt dit voelen of van opzij bekijken. Bij prints of reproductie op canvas zie je een egaal oppervlak zonder echte verfstructuur. Bij twijfel kun je vragen naar een certificaat van echtheid of een omschrijving van de gebruikte materialen.
Heeft een abstract schilderij altijd een vaste betekenis?
Een abstract schilderij heeft niet altijd een vaste betekenis. Sommige kunstenaars werken vanuit een concreet idee of gevoel, maar anderen maken bewust ruimte voor de interpretatie van de kijker. De betekenis die jij eraan geeft is net zo geldig als de bedoeling van de maker. Dat open karakter is voor veel mensen juist de kracht van dit type kunst.
Welke kleuren zijn het meest populair in abstracte kunst voor in huis?
In abstracte kunst die mensen voor in huis kiezen, zijn aardetinten zoals beige, terracotta, bruin en oker erg populair. Blauw en groen worden veel gevraagd vanwege het rustgevende gevoel dat ze oproepen. Zwart en wit gecombineerd met een accentkleur geeft een strak en modern resultaat. De populariteit van bepaalde kleuren wisselt met trends in interieurdesign.
Is abstracte kunst geschikt voor kinderen in de klas of thuis?
Abstracte kunst is heel geschikt voor kinderen, zowel thuis als op school. Kinderen hebben vaak nog geen vooroordelen over wat kunst moet voorstellen. Ze reageren spontaan op kleuren en vormen. Veel scholen gebruiken bekende werken van Mondriaan of Kandinsky om kinderen kennis te laten maken met kunst en kleurtheorie. Thuis kan een kleurrijk abstract werk in een kinderkamer energie en vrolijkheid toevoegen.
